Nagedachtenis aan René Kuijper

Op 2 september 2014 is René Paul Kuijper op 65-jarige leeftijd, na een kort ziekbed, thuis overleden. Hoewel zijn gezondheid al sinds 2009 enigszins te wensen overliet - hij had hartklachten - leek dit redelijk onder controle. Begin augustus 2014 werd René in Pumareña (Picos de Europa, Cantabrisch Gebergte) ernstig ziek en hij verkoos om direct naar Nederland te gaan.

Al spoedig na aankomst bleek dat er geen hoop op genezing was.

René, middelste uit een gezin van drie kinderen, werd op 12 augustus 1949 in 's-Gravenhage geboren. Hij bracht zijn jeugd door in Duindorp, Scheveningen, vlakbij de duinen, het strand en de zee.

Zijn middelbare schoolopleiding volgde hij op het Dalton College in Den Haag. In 1967 liet hij zich inschrijven bij de Rijksuniversiteit Leiden voor de studie in de geologie. Dit vak was niet direct een bewuste keuze, maar hij besloot daartoe na het bezoeken van universitaire informatiedagen. Hij heeft van deze keuze nooit spijt gehad, hoewel het in de eerste wilde jaren nogal wat overtuigingskracht van zijn naasten kostte om door te gaan. Maar daarna heeft René voor de volle 100% voor de geologie gekozen.

In 1972 volgde zijn kandidaats examen (G3) en in 1975 studeerde hij af bij professor Emile den Tex, hoofd van de afdeling Petrologie, Mineralogie en Kristallografie (PMK). Petrologisch veldonderzoek voor een eerste scriptie verrichtte hij in een gebied met hooggradige metamorfe mafische gesteenten bij Teixeiro in Centraal Galicië; een tweede scriptie betrof een struktureel onderzoek van alkali veldspaat.

Aansluitend op zijn doctoraal examen begon hij, bij het ZWO Laboratorium voor Isotopen-Geologie van de Vrije Universiteit Amsterdam (o.l.v. dr. H.N.A.Priem) met een ouderdomsonderzoek van een selectie van metamorfe gesteenten uit het Paleozoïsche grondgebergte van Galicië. In 1979 volgde zijn promotie tot doctor in de Wiskunde en Natuurwetenschappen met het proefschrift U-Pb systematics and the petrogenetic evolution of infracrustal rocks in the Paleozoic basement of Western Galicia (NW Spain).

Petroloog in de tojo van Galicië

Samen met collega's van de afdeling PMK heeft René, in de jaren 1975-1979, in belangrijke mate bijgedragen aan de succesvolle afronding van het petrologisch karteringsproject van de Research Group Galicia. Het in 1955 geïnitieerde project in Centraal en West Galicië - o.l.v. de professoren de Sitter (1955-1956), de Roever (1956-1958) en den Tex daarna - werd in 1979 afgesloten met de publicatie van 8 kaartbladen, schaal 1:100 000. In 1977 was René betrokken bij de organisatie van de zeer geslaagde Vₑ Reunion sobre la Geologia del Oeste de la Peninsula Iberica, waar de Afdeling Petrologie een synthese presenteerde over de bereikte resultaten van het Galicië-onderzoek (symposium, met als thema Rocas Maficas Gallegas, en excursies).

Het was voor René's collega's en vrienden een grote verrassing dat hij - petroloog van kristallijne gesteenten - per 17 december 1981 in dienst trad van Holland Sea Search NV (HSS), de enige voor de volle 100% onafhankelijke Nederlandse oliemaatschappij, zoals René dat placht te zeggen. Hij was bij HSS als exploratie manager betrokken bij de opsporing van olie en gas op het Nederlands Continentaal Plat. Op 18 april 1983 volgde zijn benoeming tot directeur van deze maatschappij.

HSS vormde samen met enige andere maatschappijen een partner-alliantie met olie-multinational Mobil uit de Verenigde Staten. Met deze groep werd toen een aantal belangrijke olie- en gasvondsten gedaan in de Nederlandse offshore (o.a in de blokken P6 en P8).

René heeft in die periode HSS uitgebouwd van een pure investeringsmaatschappij tot een actieve oliemaatschappij waar ook alle technische aspecten van de exploratie en exploitatie nauwgezet en kritisch werden gevolgd. HSS werd hiermee een gewaardeerde partner van 'operator' Mobil. Naast de exploratiedeelnemingen in Nederland kwamen er ook deelnemingen in o.a. de Verenigde Staten, Spanje en het Lusitanische bekken in Portugal.

Zijn leiderschapsstijl bij Holland Sea Search was vernieuwend en is pas later geïntroduceerd bij diverse andere oliemaatschappijen: heb vertrouwen in je personeel en geef hen snel echte verantwoordelijkheid. Dit werkte prima en heeft hen, die bij HSS gewerkt hebben, geholpen daarna grote stappen te maken in hun carrière.

Zijn tijd bij Holland Sea Search was bijzonder boeiend en enerverend, maar met name tegen het einde ook frustrerend. Hij heeft er heel veel van geleerd; het veranderde René van een wetenschappelijk onderzoeker in een bedrijfsgeoloog en manager-directeur, die verantwoordelijk was voor alle aspecten van zijn bedrijf.

Omstreeks 1990 raakte de invloed van grootaandeelhouder IMN steeds verder beperkt. Dit betekende het einde van Holland Sea Search als min of meer onafhankelijk Nederlands olie- en gasbedrijf. De overname door het Australische Command Petroleum was een ommekeer en luidde een nieuw tijdperk in, waarin voor een onafhankelijke geest als René geen plaats meer was. De belangen/ aandelen van HSS werden uiteindelijk ondergebracht bij het Schotse Cairn Energy.

De schat aan ervaringen van René uit zijn HSS-tijd is de basis geweest voor zijn succesvolle verdere carrière als zelfstandig opererend consulting geologist van zijn privé bedrijf 'Economics, Energy & Natural Resources'.

Vooral zijn kennis en ervaring m.b.t. de olie exploratie en exploitatie van het Noordzeegebied werden door zijn collega's uit de E&P-industrie zeer gewaardeerd. Er werd zeer regelmatig een beroep op hem gedaan en René trad als adviseur (en deelnemer) toe tot diverse maatschappijen in deze industrie-branche.

Daarnaast bleef René altijd zeer geïnteresseerd in de geologie van het Iberisch Schiereiland. Dit gold zowel voor de voortschrijdende kennis van de petrologische en geodynamische geschiedenis van het Noordwest-Iberische Hercynische grondgebergte als voor het latere onderzoek van de olie- en gasvoorkomens in Noord Spanje.

Na de Leidse periode werden karteringen en veldonderzoek van de kristallijne basement in Galicië uitgevoerd door medewerkers en promovendi van de universiteiten in Madrid, Salamanca en Oviedo.

Uit die jaren dateert ook een uitgebreid karteringsproject in Galicië geïnitieerd door de Spaanse overheid, het Plan Magna (Mapas Geologicos Nacionales). Voor wat betreft de geologie van Galicië werd dankbaar gebruik gemaakt van de kennis van medewerkers van de Afdeling Petrologie van het GMI, waaronder René.

Deze ervaringen hebben René in sterke mate gestimuleerd om in de jaren tachtig en negentig van vorige eeuw veldbezoeken (Galicia revisited) te brengen aan sleutelgebieden in Centraal en West Galicië. Het was de bedoeling om met deze field-seminars, zoals hij de controlebezoeken noemde, tot een betere geodynamische en petrogenetische synthese van het Hesperisch orogeen te komen. De resultaten van die ervaringen zouden in boekvorm worden uitgegeven als een soort road-side geology of western Galicia. Typisch een project om na zijn pensionering mee bezig te zijn, helaas is dat er niet van gekomen.

De exploratie en exploitatie van olie en gas in het Cantabrisch gebergte hebben vooral na zijn HSS-tijd veel aandacht gehad. Als ervaren geoloog op dit gebied werkte René samen met o.a Teredo Oils Ltd.. Hij was actief betrokken bij de geofysische exploratie en winning (BCM Geophysics Ltd. en Spectrum Geophysical Services Ltd.) van olie en gas in diverse relatief kleine, potentieel interessante 'velden' in de Santander en Bilbao Bekkens, met name in de structuren rond de interessante zoutdiapieren van Villasana en Orduña, ten Noordoosten van het Ayolengo olieveld (N van Burgos), en, meer oostelijk, de Urbasa syncline, iets ten Westen van Pamplona.

Tenslotte, in recente jaren, was hij betrokken bij het initiële onderzoek van potentieel gashoudende Onder-Paleozoïsche gesteenten in Noord Spanje. 

Specifieke olievoorkomens elders in de wereld kregen eveneens uitgebreid zijn aandacht. Dat hield o.a. verband met het feit dat hij sinds 1998 actief samenwerkte met collega's van het - oorspronkelijk Britse BP-bedrijf in Canada - Talisman Energy Inc., actief in een aantal landen.

René Kuijper was directeur van de Nederlandse vestiging van Talisman, waarin diverse B.V.'s ondergebracht waren, w.o. Talisman Greater Nile BV, werkzaam in de oliewinning in Zuid-Soedan. 3

Hij werd om zijn veelzijdige kennis van zaken - geologie, olie-industrie, fiscale wetgeving en financiën - en zijn toewijding en betrouwbaarheid zeer gewaardeerd.

Deze eigenschappen gaven hem bij vergaderingen en onderhandelingen de nodige autoriteit en overtuigingskracht.

Andere activiteiten m.b.t. de E&P industrie was zijn betrokkenheid en deelname in Grove Energy Ltd. (P8a) (v.a. 2005), San Leon Energy Plc. met belangen in Polen en Spanje (v.a. 2007), Island Oil & Gas Plc. (Q13a en Q13b; v.a. 2007), Petrichor Holdings Coop.U.A., Petrichor Euskadi Coop. U.A. en Petrochor France BV (v.a. 2008), EnQuest North Sea BV (v.a. 2010) en Sterling Resources Netherlands BV (F17a en F18; 2010-2013). Ook andere industriële activiteiten buiten de E&P, met name in Oost Europa, hadden zijn belangstelling.

Ondanks de sprong in het diepe, van kristallijne petrologie naar de olie-industrie, heeft René de petrologie (en Galicië) nooit losgelaten. Hoewel hij zijn bemoeienissen met de olie-industrie steeds op voortreffelijke wijze vervulde, voelde hij zich - in zijn hart - toch in de eerste plaats geoloog en petroloog.

In het verlengde hiervan was hij ook geïnteresseerd in bijzondere mineraal en ertsvoorkomens in Iberië. Met name kunnen hier de goudafzettingen van West Asturië (de goudgordels van Salave en Rio Narcea) en de goudvoorkomens van Cabo de Gata en Rodalquilar (Almeria) genoemd worden.

Nog vrij recent (v.a. 2012) besloot René om - met collega's van eerdere projecten - deel te nemen in de ontginning van wolfraamerts in het uiterste Westen van de provincie Salamanca, één van de grootste wolfraamvoorkomens in de wereld, bij het stadje Barruecopardo. Het betreft de ontginning van hoofdzakelijk scheeliet in kwartsaders in granieten. De mijnactiviteiten - een voortzetting van open-pit (30 tot 80 m diep) ontginningen - zijn sinds kort in ontwikkeling genomen door Ormonde Mining Plc.

Vanaf de tijd dat René met Ellen, zijn vrouw, een deel van het jaar in de Picos de Europa woonde en werkte - in Pumareña, even ten Noordoosten van Potes in de streek Liébana - hadden de wereldberoemde oranjekleurige sfaleriet van de mijn Aliva in de Picos en fluorietvoorkomens langs de Noordkust zijn speciale aandacht.

René Kuijper was een bevlogen geoloog met een brede belangstelling voor vrijwel alle aspecten van de aardwetenschappen, zowel wetenschappelijk als wat betreft de toegepaste aardwetenschappen. Galicië was in dat opzicht een soort alma mater, waar alles is begonnen en waar hij steeds naar terug verlangde.

Naast, in de eerste plaats, de boeiende geologie van het vrij oude grondgebergte, voelde René zich ook sterk aangetrokken tot de cultuurhistorische geschiedenis van Noord Spanje, met zijn oorspronkelijke Keltische bevolking. In het verlengde daarvan had de pelgrimsroute naar Santiago de Compostela altijd zijn bijzondere belangstelling.

René kon erg genieten van de natuur, in Nederland vooral in de duinen, en later, in Galicië en in de Picos de Europa, waren het de wandelingen, of beter het rondstruinen, in het binnenland en in de bergen.

In zijn jeugdjaren was René een enthousiaste vogelaar, wat later naar de achtergrond werd gedrongen door de geologie. Want in de natuur was René in de eerste plaats veldgeoloog, hij keek altijd om zich heen, had altijd een hamer (moker) en een loep bij zich en nam altijd stenen mee naar huis. Overal in zijn tuin lagen stenen, vooral stenen die hij meenam uit Galicië en uit de Picos de Europa.

René genietend in zijn Picos de Europa

Naast het verzamelen van bijzondere gesteenten had René ook veel belangstelling voor mineralen, zoals de helder oranje-gele sfalerietkristallen uit de tailings van de beroemde sfalerietmijn, en later ook edelstenen (met name uit Sri Lanka) en meteorieten. Thuis stond een vitrine met een bescheiden maar gevarieerde collectie mineralen en gesteenten, die hij in principe zelf had verzameld.

René Kuijper had diverse bestuursfuncties, eerst als directeur van Holland Sea Search en later in het kader van zijn activiteiten als Consulting Geologist t.b.v. buitenlandse olie- en mijnmaatschappijen (meestal lid van bestuur).

Daarnaast was hij ook actief in de Commissie van Advies van het Nederlands Edelsteen Laboratorium en in de Nederlandse Kring voor Aardse Materialen (voortzetting van de Petrologische en Mineralogische Kring, KNGMG). René droeg met een donatie van € 750 (ten laste van Economics, Energy and Natural Resources) bij aan de W.P. de Roever Prijs van de NKAM, die elke twee jaar werd toegekend aan de beste afstudeerscriptie over onderzoek van aardse materialen in Nederland.

Vanaf 1991 was René penningmeester van de Stichting Prof. Dr. Willem de Sitterfonds (meteorieten etc.) en van 1994 tot 1997 was hij voorzitter van de Leidse Geologische Vereniging.

Er is zoveel meer over René te vertellen. Hij was goudeerlijk en vrijgevig, gaf liever dan hij kreeg. Hij had een zwak voor motoren en auto's. Autorijden was zijn lust en zijn leven. Daarentegen had René een hekel aan vliegen en dat was soms best lastig en zelfs belemmerend, want het beperkte zijn actieradius.

Een hobby van René was het verzamelen van mooie en bijzondere messen. Spaanse ham (jamon Iberico), Spaanse wijnen en orujo had hij altijd in huis om er met zijn vrienden van te genieten.

Niet zo lang geleden is René 'in zijn vrije tijd', samen met Ellen gaan schilderen. Dat hij kleurenblind was maakte niets uit, René had talent en hij genoot ervan.

Hij gaf niet om status en kleding, liep het liefst in een makkelijke broek en shirt. Als hij thuiskwam van een vergadering was zijn eerste gang, naar boven om iets anders aan te trekken.

René hield erg veel van dieren, in zijn huishouden waren er altijd honden, soms wel vijf tegelijk, en katten. Zijn eerste hond was Boris, die bij zijn geologenvriendjes bekend stond als de hond die stenen at. In de jaren negentig was Aceiro, de grote hond, zijn beste vriend, die ging natuurlijk altijd mee het veld in.

In zijn studietijd trouwde René met Vivian Sloots, zij kregen twee kinderen, Cleo en Roderick. Zij zijn in 1980 gescheiden en in 1982 is hij getrouwd met Ellen Kuip. Uit dit huwelijk met Ellen, de gelukkigste tijd van zijn leven, zijn twee zoons geboren, Thomas en Joren.

Zij die René goed hebben gekend, zullen zich hem herinneren als een breed geïnteresseerde, behulpzame, toegewijde en gezellige vriend, die natuurlijk véél te vroeg is overleden. Onze gedachten gaan uit naar zijn gezin en overige familieleden.

februari 2015

Charley Arps, Nout den Boer en Wim van Soest