IM Pim Jungerius

Geachte LGV leden,

Overlijdensbericht Pim Jungerius

Helaas opnieuw een overlijdensbericht: Pim Jungerius. Pim is in Leiden begonnen met zijn studie geologie in 1953. Hieronder vindt u een in memoriam, waarin zijn grote maatschappelijke betrokkenheid zichtbaar wordt.

Dolfje Begeer
Ab-actis LGV

Pim Jungerius (bron UvA)
Pim Jungerius (bron: UvA)
In Memoriam Pim Jungerius [10/6/1933 – 27/11/2023]

Pieter Dirk (Pim) Jungerius schreef zich in 1953 in Leiden in bij geologie. Geologie was voor Pim in eerste instantie een tweede studie, want hij was in 1951 al begonnen met de studie fysische geografie aan de Gemeente Universiteit van Amsterdam [‘GUA’]. In 1955 werd hij in Amsterdam student assistent, en hield daarom op met geologie in Leiden. In 1957 studeerde hij af als fysisch geograaf aan de GUA, en in 1959 promoveerde hij daar bij Professor Dr. J. P. Bakker. De titel van zijn proefschrift was: “Zur Verwitterung, Bodenbildung und Morphologie der Keuper-Liaslandschaft bei Moutfort in Luxembourg”.

In die tijd was het voor een fysisch geograaf best lastig om in Nederland een passende baan te vinden. Daarom solliciteerde hij bij de Colonial Pool of British Soil Surveyors naar een senior functie. Daarvoor werd hij te licht bevonden, maar hij kreeg er wel een andere baan aangeboden. In die rol heeft hij o.a. in Ghana en Nigeria veldwerk gedaan. Veldwerk heeft sindsdien altijd aan de basis gestaan van Pim’s wetenschappelijke werk. Zo deed hij veldwerk in Duitsland, Canada, Tunesië, Spanje, Frankrijk, Colombia, Marokko, Ierland, Schotland, Kenya, Uganda en Letland, en natuurlijk ook in Nederland.

Pim’s liefde voor landschappen en de natuur werd gevormd tijdens zijn verblijf bij een gastgezin in Drenthe. In de Hongerwinter werd hij om aan te sterken in februari 1945 als 11-jarig jongetje geplaatst op een boerderij in de buurt van Dwingelo. Op die boerderij zaten ook onderduikers waaronder een Joods meisje en zelfs een Duitse deserteur. Samen met de paar jaar oudere Teun uit Rotterdam moest hij daar schapen hoeden op het Dwingelderveld. Uiteindelijk heeft dat verblijf in Drenthe zijn studiekeuze bepaald.

In 1963 werd Pim Jungerius aan de GUA benoemd tot lector Algemene Fysische Geografie, en in 1970 volgde hij zijn promotor Bakker op als hoogleraar Fysische Geografie, Klimatologie & Kartografie. Als hoogleraar begeleidde hij ruim 30 promovendi, en ook is hij de (co)auteur van ruim 250 wetenschappelijke publicaties. In 1987 werd Pim Jungerius gekozen tot lid van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen. 

In 1998 ging hij met emeritaat en daarna werd hij samen met zijn echtgenote Hanneke van den Ancker, de drijvende kracht achter de Stichting Geomorfologie en Landschap en van Geoheritage NL, en de daaraan gerelateerde werkgroep ‘Platform Aardkundige Waarden’ [‘PAW’]. Het PAW zette zich landelijk in voor het behoud en bescherming van aardkundig erfgoed in Nederland. Tussen 2004 en 2013 ben ik zelf actief betrokken geweest bij het PAW. Ik heb Pim Jungerius daarbij leren kennen en waarderen als een iemand die zich met hart en ziel inzette voor wat hij belangrijk vond: het behoud en bescherming van aardkundig erfgoed. In gewoon Nederlands: voorkomen dat bijzondere landschappen bij een ruilverkaveling vernietigd worden doordat alles wordt omgeploegd. Ondanks zijn ergernis over de vernietiging van veel waardevols, bleef hij daarbij altijd zakelijk en aimabel.

Het PAW concentreerde zich op het zo vroeg mogelijk proberen te beïnvloeden van de besluitvorming bij voorstellen tot herinrichting van landschappen. Het artikel ‘Nederlandse aardkundige monumenten – een strandwal als prehistorisch grafveld in een Vinexwijk’ in een KNGMG Nieuwsbrief is een mooi voorbeeld van de pleidooien die Pim Jungerius en het PAW hielden voor het behoud van bijzondere aardkundige objecten. Een belangrijk motto was daarbij: ‘Geodiversiteit is net zo belangrijk als biodiversiteit’. Anders gezegd: de bodem onder onze voeten bepaalt wat er op en in die bodem leeft. Effectieve natuurbescherming is dus veel meer dan alleen het beschermen van planten en dieren.

Hiervoor werd gelobbyed bij het toenmalige ministerie van VROM, maar ook veel op provinciaal niveau. Om dat lobbyen kracht bij te zetten werden ook lesmaterialen ontwikkeld om ambtenaren die betrokken waren bij ruimtelijke-ordening problematiek, het belang van aardkundige waarden te laten zien. De ‘waaiers’ ‘Schatkamer Aarde’ en ‘Bodemenergie’ werden weliswaar door het SIKB [Stichting Infrastructuur Kwaliteitsborging Bodembeheer] gepubliceerd als ‘Instrumenten voor eenvoudiger en beter bodembeheer’, maar kwamen inhoudelijk uit de koker van het PAW.

Foto uit de waaier Schatkamer Aarde - Jungerius
Pim Jungerius blijft ondanks fysieke beperkingen actief in het veld om zijn passie voor aardkundig erfgoed door te geven aan de volgende generatie. Hier op het Weekeromse zand. (Bron: Aardkundig erfgoed zoekt meer draagvlak)

Deze waaiers zijn in ambtelijke kringen goed ontvangen en ook veel gebruikt. Dat heeft zeer zeker bijgedragen aan een betere besluitvorming in een aantal gevallen. Een goed voorbeeld daarvan is dat – mede door de inzet van het PAW – de Drentse Hondsrug in 2013 tot Unesco-Geopark is verklaard. Een mooi succes voor het PAW en allen die zich daarvoor hebben ingezet! En ook voor het nieuwe Unesco Geopark in wording ‘Schelde Delta’ is in die tijd de basis gelegd. Daarnaast hebben Pim Jungerius en Hanneke van den Ancker in 2005 via het EU Manifest dat door tien Europese en internationale organisaties werd ondersteund, een eerste basis gelegd voor Europees Bodembeleid met daarin ook aandacht voor Aardkundige Waarden.

LGV-ers zullen zich Pim Jungerius waarschijnlijk het beste herinneren van de Eifel en Luxemburg excursie die in april 2002 door Pim geleid werd. Het was een heel gezellige excursie waarbij behalve aan geomorfologie, ook ruim aandacht werd geschonken aan culturele zaken. Zo werd in Trier in de  Romeinse Basilica van Constantijn [‘Aula Palatina’] een orgelconcert bijgewoond. Een mooie bijvangst bij het officiële excursieprogramma was het verhaal dat Professor Nummedahl van het boek ‘Nooit meer slapen’ van Willem Frederik Hermans, gebaseerd was op het hoofd van de Luxemburgse Geologische Dienst in de jaren vijftig. Hermans had in 1952-1955 in Luxemburg geomorfologisch veldonderzoek voor zijn promotie gedaan en zal daarbij zeker contact met de Geologische Dienst hebben gehad.

Met het verscheiden van Pim Jungerius heeft de LGV een markant lid verloren. Wij wensen Hanneke van den Ancker en verdere familie, veel sterkte toe bij het verwerken van dit verlies.

W. J. Evert van de Graaff

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.